ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ '21

August Petrtyl, «Μέγας Αλέξανδρος».   Η στρατηγική του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην εκστρατεία εναντίον της Περσικής Αυτοκρατορίας ξεχωρίζει, πρώτα απ’ όλα, επειδή συνέδεε τη στρατιωτική δράση με έναν ευρύτερο (γεω)πολιτικό σκοπό: μια διαδικασία κατάλυσης της αχαμενιδικής εξουσίας και εγκαθίδρυσης μιας νέας πολιτικής τάξης. Η σύγχρονη έρευνα υπογραμμίζει ότι τα κίνητρα του Αλεξάνδρου δεν μπορούν να περιοριστούν στην ιδέα ενός πολέμου «εκδίκησης» ή «απελευθέρωσης», καθώς η κατάκτηση εδαφών, η απόκτηση πλούτου, η επέκταση της εξουσίας και η διεκδίκηση της βασιλικής κυριαρχίας στην Ασία αποτελούσαν κεντρικούς άξονες της πορείας του. Ο Έλληνας λογοτέχνης Ρένος Αποστολίδης είχε παρατηρήσει πως ο νεαρός Μακεδόνας ωθούνταν αμιγώς από «προσωπικό ιμπεριαλισμό». Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο David J. Lonsdale στο βιβλίο του «Alexander the Great: Lessons in Strategy» (2007): «The dominant factor in his success was Alexander himself.» [μτφρ: «Ο καθοριστικός παράγοντας της επιτυχίας του ήταν ο ...

 «Η Δύση κυριάρχησε στον κόσμο όχι με την υπεροχή των ιδεών της ή των αξιών ή της θρησκείας, αλλά μάλλον με την υπεροχή της στην εφαρμογή οργανωμένης βίας. Οι δυτικοί συχνά ξεχνούν αυτό το γεγονός, οι μη δυτικοί, ποτέ.» ― Σάμιουελ Χάντιγκτον (1927-2008) Σπάνια έχω βρει φράσεις που να συμπτυκνώνουν εξαιρετικές ιστορικές παρατηρήσεις σε λίγες μόνο προτάσεις. Επίσης, έχω ξαναγράψει για τον Χάντιγκτον στο παρελθόν. Η «εφαρμογή οργανωμένης βίας» είναι αυτή που έχτισε τις ευρωπαϊκές αποικιακές αυτοκρατορίες, είναι όμως και αυτή που οδήγησε στους βιαιότατους ενδοευρωπαϊκούς πολέμους του 20ου αιώνα. Την σκυτάλη στην συντήρηση αυτής της δυνατότητας από το τέλος του Β' ΠΠ την έχουν αναλάβει —σχεδόν αποκλειστικά, πλέον— οι ΗΠΑ, οι οποίες έχουν χτίσει ένα πολιτικό-οικονομικό-νομισματικό σύστημα που επιτρέπει στον μηχανισμό ασφαλείας τους (υπηρεσίες πληροφοριών & ένοπλες δυνάμεις) να έχει πρακτικά απεριόριστους πόρους, χωρίς καμία σύγκριση με όσα έχουν στη διάθεσή τους όλα τα υπόλοιπα κρ...

  «Είμαι από τη χώρα των δέντρων και των δασών, των βελανιδιών και των αγριογούρουνων, των αμπελιών και των επικλινών στεγών, των επών και των παραμυθιών, του Χειμερινού Ηλιοστασίου και του Αγίου Ιωάννη του καλοκαιριού. Είναι μια απάντηση σε όσους ισχυρίζονται ότι η Ευρώπη δεν ξέρει η ίδια τι είναι. Είναι ένας τρόπος να πω ότι αναζητώ καταφύγιο μέσα μου, όσο πιο κοντά γίνεται στις ρίζες μου και όχι σε μια απόσταση που μου είναι ξένη. Το καταφύγιο όπου πηγαίνω να μαζευτώ είναι το βαθύ και μυστηριώδες δάσος της καταγωγής μου. Το ιερό μου βιβλίο είναι η Ιλιάδα καθώς και η Οδύσσεια, ιδρυτικά και αποκαλυπτικά ποιήματα της ευρωπαϊκής ψυχής. Αυτά τα ποιήματα αντλούν από τις ίδιες πηγές με τους κελτικούς και τους γερμανικούς θρύλους, των οποίων την άρρητη πνευματικότητα εκδηλώνουν με ανώτερο τρόπο. Άλλωστε δεν με ενδιαφέρουν οι χριστιανικοί αιώνες. Ο καθεδρικός ναός της Chartres είναι μέρος του σύμπαντός μου με τον ίδιο τρόπο όπως το Stonehenge ή ο Παρθενώνας. Αυτή είναι η κληρονομιά που π...

 Στή συγκυρία ἐκείνη τῆς ἱστορίας τῶν ἰδεῶν, μέσα στήν ὁποία τό πρόβλημα τῆς ἰσχύος τέθηκε γιά πρώτη φορά μ’ ὅλη του τή φιλοσοφική ἔνταση, διαγράφηκαν κιόλας ξεκάθαρα τόσο οἱ δυνατές βασικές τοποθετήσεις ὅσο καί ἡ θεμελιώδης δομή τῶν ἀντίστοιχων ἐπιχειρημάτων. Γι’ αὐτό καί ἡ ἀντιπαράθεση ἀνάμεσα στή σοφιστική καί στόν Πλάτωνα κατέχει πρωτεύουσα θέση μέσα στή φιλοσοφική ἱστορία τοῦ προβλήματος τῆς ἰσχύος καί μέσα στήν ἱστορία τῆς φιλοσοφίας ἐν γένει. Οἱ σοφιστές, αὐτοί οἱ philosophes maudits [«καταραμένοι φιλόσοφοι», οι φιλόσοφοι που θεωρήθηκαν αιρετικοί ή προκλητικοί] τῆς ἀρχαιότητας, ἀνακάλυψαν τόν παράγοντα τῆς ἰσχύος καί ἀνέπτυξαν τή θεωρία τους γιά τήν ἀντίθεση μεταξύ Φύσεως (ἤ ἰσχύος) καί Νόμου (ἤ ἠθικῆς) μέσα στό εὐρύ πλαίσιο μίας ἀντιμεταφυσικῆς καί σχετικιστικῆς τοποθέτησης, ἡ ὁποία ἔδωσε τό ἀρνητικό ἔναυσμα γιά τήν ἀντίστροφη πλατωνική σύνδεση τοῦ πρωτείου τῆς ἠθικῆς μέ μιάν ὁρισμένη μεταφυσική. Ὄχι ὁ Σωκράτης, ὅπως διατείνεται ὁ θρύλος πού διαμορφώθηκε τό ἀργότερο ἀπό τήν...

Προσαλέντης Αιμίλιος (1859-1926), «Το Θωρηκτό "Αβέρωφ" στην Κωνσταντινούπολη», περ. 1921.   Όσο εμείς ατενίζουμε τους προγόνους μας αφ' υψηλού, μειδιώντας για τον «υπέρμετρο ιδεαλισμό» και τον «μεγαλοϊδεατισμό» τους, τόσο πιο βαθιά κυλιόμαστε στη δική μας παρακμή και στη διεθνή μας ασημαντότητα.  Ναι, έκαναν λάθη — πώς αλλιώς; Τα λάθη τους ήταν το τίμημα μιας πολεμικής εποχής ταραγμένης, γεμάτης ανακατατάξεις, μιας εποχής που ούτε εμείς θα αντέχαμε. Από την ασφαλή θέση του μελλοντικού παρατηρητή, είναι εύκολο να παριστάνεις τον προφήτη μετά Χριστόν· αλλά ας μην τρέφουμε αυταπάτες: αν βρισκόμασταν στη θέση τους, πιθανότατα θα είχαμε συρθεί στα ίδια αδιέξοδα και θα φαινόμασταν κατώτεροι στα περισσότερα.  Αυτοί οι Έλληνες, των αρχών του εικοστού αιώνα, ήταν ανώτεροί μας σχεδόν σε όλα. Και δεν μιλώ απλώς για την τόλμη τους να σηκώσουν το βάρος της εδαφικής ολοκλήρωσης με πολέμους και θυσίες. Μιλώ για το ειδικό τους βάρος στο διεθνές στερέωμα – ένα βάρος που σήμερα φαντάζει άπ...

  Απόσπασμα από το βιβλίο του Παναγιώτη Πιπινέλη «Ο Εθνικισμός ως κίνησις πνευματική και πολιτική», Πάτρα 1951, Αχαϊκή Εταιρεία, σσ. 9-10:  Ημείς οι Έλληνες, όπως και εις πολλά άλλα πράγματα, επί του προκειμένου είχομεν ίσως πρώτοι διακρίνει την ουσίαν του θέματος και πρώτος μεταξύ ημών, εις την εποχήν όπου ακόμη η Ιστορία η Ελληνική, μετά κόπου απεσπάτο από το έπος και τον μύθον, ο Τυρταίος διέγραψε εις ολίγας αποφασιστικάς φράσεις όλην την έννοιαν και το περιεχόμενον του Εθνικισμού. Διότι έγραφεν ο Τυρταίος : « θυμῷ γῆς περί τῆσδε μαχώμεθα καὶ περί παίδων θνήσκωμεν ψυχῶν μηκέτι φειδόμενοι.»  Εις την έννοιαν την καθαρώς αγωνιστικήν του Ομηρικού έπους, όπου η θυσία της ανθρωπίνης υπάρξεως εγίνετο από μίαν τάξιν αριστοκρατικήν και εν ονόματι ενός ιδεώδους καθαρώς αγωνιστικού, υπεκατέστησεν ο Τυρταίος την έννοιαν του κοινωνικού συνόλου, της Πατρίδας, «τῆς Γῆς ταύτης». Κατά το έπος, όπως γνωρίζετε, ο ήρως επολέμα δια την δόξαν όπως είπεν ο Αλκύνοος προς τους Γέροντας του Βασ...

  Ernst Jünger, «Καταιγίδα από Ατσάλι» σε μιά πρόσφατη, νέα ελληνική έκδοση από τις Εκδόσεις Eurobooks που κυκλοφόρησε μόλις τον Νοέμβριο του 2024. Καθώς κλείνει το έτος, επέλεξα να το αποχαιρετίσω διαβάζοντας αυτό το πολύ σημαντικό έργο του Jünger, ενός εθελοντή στρατιώτη και μετέπειτα αξιωματικού του Γερμανικού Στράτου στο Δυτικό Μέτωπο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Το βιβλίο αυτό είναι σημαντικό, κυρίως επειδή δεν αποτελεί μυθοπλασία, αλλά καταγραφή των ημερών και των μαχών του Πολέμου, καθώς και της ζωής των στρατιωτών. Αυτό όμως που το ανεβάζει πολλά επίπεδα πάνω από τις υπόλοιπες μαρτυρίες, είναι το λογοτεχνικό ταλέντο, η ευρεία παιδεία και το ατσάλινο πνεύμα του Jünger. Άλλωστε, η αναγνώρισή του ακόμα και στη μεταπολεμική Γερμανία ως κορυφαίου συγγραφέα μόνο τυχαία δεν είναι. Οι σκηνές που περιγράφει είναι πολύ σκληρές, όπως σκληρή ήταν η διαβίωση στα χαρακώματα του Α'ΠΠ. Οι μάχες του Πεζικού στην πρώτη γραμμή, ήταν πολύνεκρες. Δεν διανοούμαι να μετρήσω πόσες φορές αναφέρο...

Παρνασσός (1757)  Ο Άντον Ραφαέλ Μενγκς (1728–1779) θεωρείται μία από τις κορυφαίες μορφές του Νεοκλασικισμού, σηματοδοτώντας την καλλιτεχνική μετατόπιση από το Μπαρόκ και το Ροκοκό προς την κλασική αναβίωση. Με καταγωγή από τη Βοημία και διεθνή παρουσία, ο Μενγκς συνδύασε τη θεωρητική γνώση με τη δεξιοτεχνία, ενώ οι φιλοσοφικές και καλλιτεχνικές του αναζητήσεις συνέβαλαν στην αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής τέχνης. Άντον Ραφαέλ Μενγκς, Αυτοπρωσοπογραφία Από την Πρώιμη Εκπαίδευση στη Δόξα της Αυλής  Ο Μενγκς εκπαιδεύτηκε από τον πατέρα του, Ισμαήλ Μενγκς, αυλικό ζωγράφο στη Σαξονία, γεγονός που του παρείχε μια αυστηρή, κλασικιστική κατάρτιση. Τα πρώτα του βήματα έγιναν στη Ρώμη, όπου σπούδασε ανατομία και σχέδιο υπό την καθοδήγηση του Μάρκο Μπενεφιάλ, ενώ αργότερα μαθήτευσε δίπλα στον Σεμπαστιάνο Κόνκα, γνωστό Μπαρόκ ζωγράφο. Ήδη από την εφηβεία του, ο Μενγκς είχε αναγνωριστεί ως παιδί-θαύμα, εντυπωσιάζοντας με τη χρήση του παστέλ στα πορτρέτα του. Έργα αυτής της περιόδου, όπως τ...

  Άρθρο του Γιώργου Πισσαλίδη* Έκλεισαν στις 19 Ιουλίου [του 2010], 110 χρόνια από την γέννηση του γλύπτη Άρνο Μπρέκερ, που εκπροσώπησε καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον, το πάντρεμα αρχαιοελληνικού και γερμανικού πολιτισμού που αποζητούσε η εθνικιστική Γερμανία του Μεσοπολέμου. Ενός καλλιτέχνη που έχει αναγνωρισθεί ως ένας από τους γίγαντες του νεοκλασικισμού του 20ου αιώνα και που το έργο του ανακαλύπτεται εκ νέου από ένα κοινό κουρασμένο από τις διάφορες μόδες της σύγχρονης Τέχνης. O Άρνο Μπρέκερ γεννήθηκε στις 19 Ιουλίου 1900, στο Έμπενφελντ, μια κωμόπόλη έξω από το Βούπερταλ, κοντά στο Ντύσελντροφ. Ο πατέρας του υπήρξε λιθοτόμος και γλύπτης, κοντά στον οποίο μαθήτευσε επί έξι χρόνια όταν τελείωσε το επαγγελματικό γυμνάσιο.   Διχασμένος ανάμεσα σε κλασικισμό και μοντερνισμό Το 1920 σπουδάζει στην Κρατική Σχολή Καλών Τεχνών του Ντύσελντροφ, όπου έχει για δασκάλους τον Ουβέρτο Νέτζερ στην γλυπτική και τον Βίλχελμ Κράιζ, μαθητή του Χίλντερμπραντ, στην αρχιτεκτονική. Στην διάρκε...

  O Arno Breker (1900-1991) Ποιός ήταν ο διπλωμάτης Αλέξης Κύρου, στα απομνημονεύματα του οποίου εντοπίζουμε τις αναφορές στον Arno Breker;  Ο Αλέξης Κύρου (1901-1969), γιός του εκδότη της Εφημερίδος «Εστία» Άδωνι Κύρου, υπήρξε ένας διαπρεπής Έλληνας διπλωμάτης, κυπριακής καταγωγής. Εισήλθε στη διπλωματική υπηρεσία το 1923, σε ηλικία μόλις 22 ετών.  Υπηρέτησε σε σημαντικές, για την ελληνική εξωτερική πολιτική, πρεσβείες και προξενεία, μεταξύ των οποίων στη Κωνσταντινούπολη, στη Κύπρο, το Βερολίνο, το Βελιγράδι προπολεμικά. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, συμμετείχε ως μέλος στην ελληνική αντιπροσωπεία στη Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού (1946-1947), όπου η Ελλάδα εξέφρασε τις διεκδικήσεις της από τις ηττημένες χώρες του πολέμου.  Από το 1947 έως και το 1953, για επτά συναπτά έτη, ο Αλέξης Κύρου ήταν ο μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδος στον νεοσύστατο ΟΗΕ , και ανέπτυξε σημαντική δράση στην οποία θα αναφερθουμε παρακάτω. Τη διετία 1952-53 υπήρξε και εκπρόσωπος της χώ...

Αrturo Stagliano, «Κεφαλή ενός Έλληνα πολεμιστή»   «Ἐγὼ δὲ μυρίστηκα "ὡραῖες ψυχές", "χρυσές μετριότητες" κι ἄλλες ἀρετὲς στοὺς Ἕλληνες, οὔτ᾽ ἔμεινα νὰ θαυμάζω, ἂς ποῦμε, σ᾽ αὐτοὺς κάνα ἤρεμο μεγαλεῖο, τὸ ἰδεῶδες τους φρόνημα, τὴν ὑψηλή τους ἁπλότητα ἀπὸ τέτοιαν "ὑψηλὴν ἀφέλεια" (μιὰ niaiserie allemande καὶ τίποτα παραπάνω) μὲ προστάτεψε ὁ μέσα μου ψυχολόγος. Ἴσα-ἴσα ἐγὼ εἶδα τὸ ἰσχυρότερο ἔνστικτό τους: τὴ βούληση γιὰ Δύναμη· τοὺς εἶδα νὰ τρέμουν μπροστὰ στὴ βίαιη ἔκρηξη τούτης τῆς ὁρμῆς... εἶδα πὼς ὅλοι τους οἱ θεσμοὶ γεννήθηκαν ἀπὸ μέτρα προστασίας ἔναντι τῆς ἐκρηκτικῆς ὕλης ποὺ ἔκαιγε στὰ σωθικά τους. Ἡ τεράστια ἐσωτερικὴ ἔνταση ξέσπαγε τότε πρὸς τὰ ἔξω, ἀποφορτιζόμενη σὲ τρομερὲς κι ἀδυσώπητες ἐχθροπραξίες: ἡ μιὰ πόλη χυμοῦσε νὰ ξεσκίσει τὶς σάρκες τῆς ἄλλης, γιὰ νὰ μπορέσουν οἱ πολῖτες τους νὰ βροῦν ἡσυχία μὲ τὸν ἑαυτό τους. Πρώτη ἀνάγκη: ἡ εὐρωστία· γιατὶ ὁ κίνδυνος πανταχοῦ παρών. Τὰ λαμπρά, τὰ μεγαλειώδη σώματα τῶν Ἑλλήνων, ὁ παράτολμος ρεαλισμός ...

« Ευγενής και κοινός» Σε σύγκριση με τη συνηθισμένη φύση, η ανώτερη φύση είναι πιο ανορθολογική, διότι εκείνοι που είναι ευγενείς, εκείνοι που δείχνουν μεγαλοψυχία και αυτοθυσία υποκύπτουν πράγματι στις ενορμήσεις τους, και όταν βρίσκονται στις καλύτερες στιγμές τους, το λογικό τους σταματάει να λειτουργεί. Ένα ζώο που με κίνδυνο της ζωής του προστατεύει τα μικρά του ή που ακολουθεί το θηλυκό ακόμη και στο θάνατο κατά τη διάρκεια της περιόδου του οργασμού, δεν σκέφτεται τον κίνδυνο και το θάνατο το λογικό του σταματάει, γιατί η ευχαρίστηση που του παρέχουν τα μικρά ή το θηλυκό και ο φόβος μήπως τη στερηθεί το κυριεύουν ολοκληρωτικά το ζώο γίνεται πιο [βλαπτικό προς τον εαυτό του] απ' ό,τι συνήθως – όπως ακριβώς εκείνοι που είναι ευγενείς και μεγαλόψυχοι. Αυτοί έχουν κάποια αισθήματα αρέσκειας και απαρέσκειας σε τέτοια ένταση που αναγκάζουν τον νου να σιωπήσει ή να τα υπηρετήσει: τη στιγμή εκείνη η καρδιά τους μπαίνει στο κεφάλι και τότε μιλάμε για «πάθος». Φρειδερίκος Νίτσε, «Η Χαρ...