Π. Πιπινέλης - Ο Εθνικισμός των Αρχαίων Ελλήνων
Απόσπασμα από το βιβλίο του Παναγιώτη Πιπινέλη «Ο Εθνικισμός ως κίνησις πνευματική και πολιτική», Πάτρα 1951, Αχαϊκή Εταιρεία, σσ. 9-10:
Ημείς οι Έλληνες, όπως και εις πολλά άλλα πράγματα, επί του προκειμένου είχομεν ίσως πρώτοι διακρίνει την ουσίαν του θέματος και πρώτος μεταξύ ημών, εις την εποχήν όπου ακόμη η Ιστορία η Ελληνική, μετά κόπου απεσπάτο από το έπος και τον μύθον, ο Τυρταίος διέγραψε εις ολίγας αποφασιστικάς φράσεις όλην την έννοιαν και το περιεχόμενον του Εθνικισμού.
Διότι έγραφεν ο Τυρταίος :
«θυμῷ γῆς περί τῆσδε μαχώμεθα καὶ περί παίδων
θνήσκωμεν ψυχῶν μηκέτι φειδόμενοι.»
Εις την έννοιαν την καθαρώς αγωνιστικήν του Ομηρικού έπους, όπου η θυσία της ανθρωπίνης υπάρξεως εγίνετο από μίαν τάξιν αριστοκρατικήν και εν ονόματι ενός ιδεώδους καθαρώς αγωνιστικού, υπεκατέστησεν ο Τυρταίος την έννοιαν του κοινωνικού συνόλου, της Πατρίδας, «τῆς Γῆς ταύτης». Κατά το έπος, όπως γνωρίζετε, ο ήρως επολέμα δια την δόξαν όπως είπεν ο Αλκύνοος προς τους Γέροντας του Βασιλείου του, παρόντος του πρόσφυγος Οδυσσέως: «όλα αυτά τα όποια έγιναν, όλοι αυτοί οι μύθοι και θρύλλοι δεν έγιναν κατά την απόφασιν των Θεών δια κανένα άλλον λόγον, παρά μόνον δια να γραφή κάποτε ένα ποίημα δια τους απογόνους».
Ο Τυρταίος όμως αντικατέστησεν εις αυτά την Πατρίδα.
Η θυσία δεν γίνεται πλέον μόνον δια την δόξαν και δια την υστεροφημίαν. Γίνεται δια «τήν γῆν αὐτήν». Επειδή δε επρόκειτο περί της Πατρίδος, περί «τής γῆς τῆςδε», όλαι αι θυσίαι ήσαν επιβεβλημένοι και έπρεπε να φθάση η πίστις και η θέλησις της θυσίας μέχρι των ακροτάτων λογικών και ανθρωπίνων ορίων της. Και δι' αυτό προσέθηκε εις ένα άλλον στοίχον:
«Ἀλλὰ τις εὖ διαβάς, μενέτω ποσίν ἄμφοτέροισιν
στηριχθεὶς ἐπὶ γῆς, χείλος ὁδοῦσι δακῶν.»
Δηλαδή η αγάπη και η πίστις προς την Πατρίδα, δεν είναι απλή έκφρασις. Είναι αγών και αγών μέχρις έσχατων, εις τον όποιον ο άνθρωπος πρέπει να μένη με τους πόδας βαθειά ριζωμένους εις την γην και να πολεμά δαγκάνων το χείλος με τους οδόντας του.
Από αυτήν την πρώτην περιγραφήν, την πρώτην διατύπωσιν του Εθνικιστικού δόγματος, εφθάσαμεν δια μέσου των εποχών και εις πλείστας άλλας. Δυνάμεθα μάλιστα να βεβαιώσωμεν ότι ο Εθνικισμός, όπως και οιαδήποτε άλλη ανθρωπίνη δύναμις και πίστις, εντάσσεται, τρόπον τινα, εις τας περιστάσεις τας ιστορικάς και κοινωνικάς ενός Έθνους και αποκτά αναλόγως των φάσεων της ζωής του ίδιον περιεχόμενον, ιδίαν φυσιογνωμίαν.
